Bàn về điểm số

Đánh giá là “trái tim” của dạy học. Đúng vậy! Trong dạy học người ta thường dùng khái niệm “cho điểm”. Nói đúng hơn là dùng điểm để “trả công” cho thành quả lao động học tập của học sinh. Nhưng học sinh đến trường đâu chỉ để làm bài kiểm tra, mà cần có cuộc/ đời sống xã hội thông qua giáo dục. Việc để tâm đến thành tính, những con điểm “cứng nhắc” đã làm chúng ta mất đi mục tiêu quan trọng của việc trồng người.

Câu hỏi đầu tiên của một bà mẹ với con trẻ của mình khi đi học về là “hôm nay con được mấy điểm?”. Điểm số dường như là căn cứ duy nhất để người lớn đong đếm về năng lực của con em. Chính vì thế học sinh ở trường cũng chạy đua cho những con điểm chứ không phải chạy đua với kiến thức. Trên cuộc đua đó, có thể bỏ qua chất lượng, miễn sao hài lòng các bậc mệnh phụ và tự thỏa mãn, dối gạt chính mình. Chính vì những điều trên mà điểm đã trở thành một lời nói dối tinh vi. Nói dối ngay cả chủ nhân của nó, hay chính chủ nhân tự huyễn hoặc lòng mình, cho rằng đó là kết quả lao động nghiêm túc của chính mình và xứng đáng được ca tụng.

Điểm không chỉ có vai trò đánh giá, nó giống như một công cụ để “ra đòn” sửa phạt học sinh. Điểm buộc học sinh kỉ luật và nghiêm khắc hơn trong học tập. Nhưng cũng không tránh khỏi những tiêu cực, giả trá, giáo viên dùng điểm để thiên vị, ưu ái và tạo áp lực cho học sinh. Dùng điểm để ru mê, vuốt ve lòng tự mãn của học sinh. Học sinh dùng mẹo để ghi điểm, gian lận để ghi điểm và thậm chí phụ huynh dùng vật chất để đổi chác thành tích. Mặt trái của điểm số có sức công phá mạnh mẽ làm hủy hoại cả nền giáo dục.

Chạy điểm không phải hi hữu trong xã hội giáo dục Việt Nam. Những vụ lớn, nhỏ, đã được tố trần. Thiết nghĩ cũng do sự quan/ trầm trọng hóa việc sử dùng điểm để làm “trái tim” của việc đánh giá kết quả học tập của học sinh. Chúng ta ưa chuộng hình thức mà dùng hình thức để “phù phiếm” lấp liếm nội dung đầy khuyết nhược.

Những cuộc thi bằng chữ, mực, giấy phổ biến, thiếu đi sự quan sát, đánh giá thông qua hành vi sẽ không tạo ra sự phát triển toàn diện giống như khẩu hiệu mà giáo giới và xã hội vẫn tung hô. Chúng ta đang thực hiện một cuộc cải cách lớn trong giáo dục, nhiều những biến đổi tích cực, nhận thấy có những sửa đổi quan điểm về việc đánh giá cho điểm trong dạy học. Thế nhưng, gốc rễ của vấn đề từ nhận thức, phải tác động thay đổi từ nhận thức để giáo viên, học sinh, phụ huynh cả hệ thống giáo dục hiểu được rằng điểm số không là tất cả, thậm chí không là gì cả.

Điều quan trọng của một con người thời đại mới là tính hành động. Ở trường cũng nên như thế, hãy giám sát quá trình chủ động và thái độ tích cực của trò hơn là đánh giá thông qua làm bài kiểm tra. Vì bài kiểm tra trên giấy không thể phản ánh được năng lực quan trọng nhất của học sinh. Nó chỉ giúp chúng ta thấy được khả năng ghi nhớ, tái hiện lại kiến thức của trò. Bản thân chương trình dạy học cũng đã bộc lộ nhiều “cứng nhắc”, kiến thức nặng nề, hướng tiếp cận cũ mòn và sự chuyển động không gian sư phạm lặng yên nhọc nhằn. Học sinh dường như đóng vai phụ mờ nhạt trong bối cảnh sư phạm. Cộng thêm việc cho điểm, để ý điểm từng ly, từng tí của giáo viên với việc đánh giá học sinh đã tạo nên một môi trường giáo dục giả dối thực sự tinh vi.

Để thay đổi tư duy cũ về điểm số, cần quả quyết bỏ hoàn toàn vai trò của điểm số. Sử dụng một cách đánh giá khác, dựa trên thái độ mà ưu tiên. Các môn khoa học xã hội thì đánh giá thông qua những bài thuyết trình, những tranh luận hùng biện, những kiến giải mới về đời sống, những thái độ đối xử với đời sống…trò được học về lòng hiếu kính, nhân đạo, trò viết rất hay về điều đó nhưng thông qua một câu nói thô thiển của trò, một hành động trái với những gì đã viết ra thì lập tức chúng ta có thể kết luận lại về kết quả học tập của trò. Với các môn khoa học tự nhiên cũng nên nhìn hành vi mà đánh giá kết quả. Đừng ép trò phải vật lộn với những mớ tính toán mang tầm cao tư duy mà tính hành dụng thực tế chẳng được bao nhiêu.

“Thái độ hơn trình độ” cho nên đừng để cho sự háo danh lên ngôi. Hãy nêu cao nghĩa vụ làm người trước khi nói về nhân quyền. Hãy dạy cho trò về bổn phận trước khi đấu tranh cho quyền lợi. Hãy nhìn vào tính chủ động trong hoạt động tìm kiếm tri thức của trò để định lượng một kết quả chân xác nhất.